बुधवार, २९ मार्च, २०१७

मित्र, तत्वज्ञ, मार्गदर्शक....

प्रिय मित्र 'अ' यास,

सर्वप्रथम तर तुझे मनःपूर्वक अभिनंदन!
हार्वर्डसारख्या जगविख्यात संस्थेचा तू भाग होणार आहेस याचा मला आत्यंतिक आनंद आहे. त्यात आजवर परिश्रम करून तू हे यश संपादन केले आहेस त्यासाठी तुझा मित्र म्हणून मला तुझा खूप अभिमान वाटतो.
तुझ्या आजवरच्या प्रगतीचा आणि त्या मागच्या मेहनतीचा मी साक्षीदार आहे. आपल्या कॉलेजच्या दिवसापासूनच तुझी हुशारी आणि जिद्द याचं मला कौतुक वाटत आले आहे आणि यापुढेही ते असेल.

मित्र जर का जाणकार आणि हुशार असेल तर त्याचा आपल्याला नक्कीच फायदा होतो. एकतर गरजेच्या वेळी त्याची हुशारी कामी येते आणि दुसरं म्हणजे, तुमच्या डोळ्यासमोर सतत त्याचा आदर्श असतो जो काहीतरी करत राहायची प्रेरणा देतो.
तू माझे प्रेरणास्थान तर आहेसच, पण तू केलेली मदत मी कधीही विसरू शकणार नाही. माझे आज जे काय यश असेल त्याचे श्रेय मी तुला देऊ इच्छितो. कारण तेव्हा जर तू मार्ग दाखवला नसतास तर आज मी इथवर पोहोचू शकलो नसतो. वेळप्रसंगी मार्गदर्शन करणारा मित्र सुद्धा गुरुच असतो म्हणून मी तुला कायम गुरुस्थानी मानत आलो आहे.

आज तुझ्या या यशासाठी माझ्याकडून तुला भरभरून शुभेच्छा!

असेच कार्य सुरू ठेव, प्रामाणिकपणे आणि जिद्दीने. त्याची परतफेड तुला नक्की मिळेल याची मला खात्री आहे.

लोभ आहेच, तो वृद्धिंगत व्हावा हि अपेक्षा.

पुन्हा एकदा तुझे अभिनंदन!
तुझा मित्र,
'क्ष'

बुधवार, ८ मार्च, २०१७

"जागतिक महिला दिन"

संध्याकाळी आठची वेळ. इतर मोठ्या शहरांच्या मानाने तशी इथे रात्र लवकरच होते, पण अजून तसा शुकशुकाटही झालेला नाही. तुरळक का होईना माणसं आहेत रस्त्यावर.

ती रात्रीच जेवण हॉटेलात उरकून तिच्या दोन मित्रांसोबत रस्त्याने चालतेय. गप्पा मस्करी सुरु आहे. एक मध्यमीवयीन पण अनोळखी माणूस समोरून त्यांच्याकडे बघत येतो. त्यांच्यापाशी येऊन थांबतो आणि दात-ओठ खाऊन तिला म्हणतो "लाज नाही वाटत? इतक्या रात्री दोन मुलांसोबत रस्त्याने हसत-खिदळत फिरतेयस ?" ती म्हणते "जस्ट फX ऑफ. इट्स नन ऑफ युअर बिजनेस." तो दोघे तिच्याकडे बघत राहतात आणि तो संस्कृतीरक्षक राग गिळून करवादून निघून जातो.

भारताच्या सर्वाधिक साक्षरता आणि स्त्री-पुरुष गुणोत्तर असलेल्या राज्यात...

गुरुवार, १२ जानेवारी, २०१७

"जवान सरहदपे खडे है।"

उन्हें खबर नहीं आज
उनके तोते किस दिशामें उडे है,
कलतक जो दुहाई देते फिरते थे,
"जवान सरहदपे खडे है।"
आज एक सिपाहीने जो मुंह खोला है,
धरती सहित इनका सिंहासन डोला है।
"वह नादान सिपाही दिमागी मरीज है!"
अपनी सफाईमें वे यह बोल पडे है।
कलतक जो दुहाई देते फिरते थे,
"जवान सरहदपे खडे है।"
वे जो सिपाहियोंकी मिसाल देते नहीं थकते थे,
उनसे यह छोटीसी दरख्वाहिश है।
अपने पंचपक्वान त्याग कर, अबसे रोज वैसीही दाल बनानी है,
वही जली कटीसी रोटी देशहितमें चबानी है।
कहनेको तो चारो ओर देशभक्त बडे है।
कलतक जो दुहाई देते फिरते थे,
"जवान सरहदपे खडे है।"
-विनायक

बुधवार, ४ जानेवारी, २०१७

ती...

ती आज शाळेत सवित्रीबाईंसारखा वेष करून गेली होती.
काल बाईंनीच सांगितलेलं तसं यायला. नऊवारी साडी, डोक्यावर पदर, कपाळावर आडवं कुंकू आणि हातात एक पुस्तक.
गेल्या दिवाळीत घेतलेली किंवा कुणा मैत्रिणीची मागून आणलेली शिवलेली नऊवारी आणि हवा तसा मेकअप करून आईचा हात धरून आज शाळेत आलेली ती.
आई, दहावी नापास.
अठरावं संपायच्या आत आईच्या वडिलांनी, म्हणजे आजोबांनी तिचं लग्न लावून दिलेलं.
आणि वर्षभरात जन्मलेली ही.
हिला मागच्या दोन बहिणी तरी अजून पाळणा थांबलेला नाही.
 तिला भाऊ हवाय राखी बांधायला
आणि तिच्या बाबांना मुलगा हवाय नसलेली इष्टक सांभाळायला.
पुढेमागे तो सुद्धा जन्मेल आणि आईवडिलांचे पांग फेडेल.
मग तिचं आधीच नसलेलं महत्व अजून नाहीसं होईल.
आणि भावाच्या गरजा भागवून उरलंच काही तिच्याही वाट्याला येईल.
त्याच्या इंजिनियरिंगच्या फी मुळे हिचं कॉलेज बंद होईल,
आणि हुशार असली तरी लग्ना नंतर भांडी घासायला डिग्री का कामी येईल?
सावित्रीबाई वगैरेचा पोशाख करून शाळेत जाणं वगैरे ठीक आहे. लहानपणी असं फॅन्सी ड्रेस मध्ये बरेच जण भाग घेतात.
 त्यासाठी चार ओळी सुद्धा पाठ करतात.
समारंभ संपतो, चुणचुणीत मुलीला बक्षीसही मिळतं.
तो पोशाख होता तिचा तिला दिला जातो आणि कपाळावरचं आडवं कुंकू धुवून स्वच्छ केलं जातं.
डागही दिसू नये असं.
दुसऱ्या दिवशी ती विसरलेली असते सावित्रीबाई कोण होती?  आणि आईही विसरलेली असते आपण कधी काळी शाळा पाहिली होती...

सोमवार, २ जानेवारी, २०१७

ज्याचा त्याचा मेघ.

ज्याचा त्याचा मेघ आपण सोबतीने न्यावा
इवला इवला काळा ढग खिशात बाळगावा...

सोबत नसता कोणी, तोचि जोडीदार व्हावा
मनात मळभ दाटून येता पाऊस पाडून घ्यावा...

-विनायक

रविवार, १४ ऑगस्ट, २०१६

एक झाड आहे...

एक झाड आहे.
इतर झाडांच्या गर्दीत असून नसल्यासारखं...
त्यांच्याच जातीचं, पण सगळ्यांपासून वेगळं वागणारं..
म्हणून कदाचित त्या गर्दीत उठून दिसणारं...

इतरांचा मोहोर त्यानं कधी आपला मानला नाही
कुरूप.... वेडंबिंद्र..
शरीरावर असंख्य काटे असलेलं...
वसंतात पण फुलांविना फांदी रुक्ष राहते..
इतरांची पानगळ संपल्यावर याची सुरु होते
होतं त्यांच्याच जातीचं, पण सगळ्यांपासून वेगळं भासणारं..
म्हणून कदाचित त्या गर्दीत उठून दिसणारं...

कोणे एकेकाळी त्याला कुणीतरी तोडायला आलेले म्हणे
मुळासकट... निर्दयीपणे...
पण नाशिबानं त्याची साथ दिली...
उरल्यासुरल्या खोड़ाला पुन्हा पालवी फुटली..
त्याच्या धडपडीची बाकी सगळ्यांना आगळीकच वाटली..
होतं त्यांच्याच जातीचं, पण सगळ्यांपासून वेगळं वाटणारं..
म्हणून कदाचित त्या गर्दीत उठून दिसणारं...

उशिरा का होईना, त्याला बहर आलाय...
शुभ्र... आकर्षक...
इतरांना हेवा वाटावा असा..
आता फांदी-फांदीतून शुभ्र फुलांनी बहरलाय..
इतरांपेक्षा वेगळा असा त्याचा मोहोर त्यांनं निवडलाय...
होतं त्यांच्याच जातीचं, पण सगळ्यांपासून वेगळं फूलणारं..
म्हणून कदाचित त्या गर्दीत उठून दिसणारं..

-विनायक .
(परिस्थितीशी दोन हात करून वेगळी ओळख निर्माण करणाऱ्यांसाठी)

बुधवार, २७ जुलै, २०१६

२६ जुलै २००५...

साल २००५.
११ वर्षांपूर्वी याच दिवशी दुपारी साधारण दोन वाजता मी नेहमीप्रमाणे नुकताच कॉलेजहून आमच्या चप्पलच्या दुकानावर आलो होतो. मुंबईत जुलै महिन्यात कोसळावा तसाच पाऊस कोसळत होता. माझे काका नुकतेच जेवून आराम करत होते आणि मी दुकान बघत होतो. इतका मुसळधार पाऊस असताना गिऱ्हाईक तरी कुठलं? रेडियोवर पावसाच्या गाण्यांच्या मधून मधून मुंबईत जागोजागी पाणी भरायला लागल्याचे अपडेट्स देत होते.  आमच्या लाल pco वर घरून फोन आला, "आता लगेच दुकान बंद करून निघा. बातम्यांवर दाखवत आहेत की ट्रेन बंद होतायत, ट्रॅकवर पाणी साचतेय." मी मनात खुश, की आज लवकर घरी जायला मिळणार. काकांना उठवलं आणि फोन बद्दल सांगितलं, पण त्यांना ते काही गंभीर वाटलं नाही. पण थोड्या वेळात, ताडदेव सर्कलवरच्या आमच्या स्टॉलसमोर चांगली 5-6 फूट रुंद फुटपाथ पाण्याखाली जाऊन 1-2 फूट जागा उरली असेल, तेव्हा त्यांना खरी जाग आली आणि "आता बंद करूया" असं त्यांनी म्हटलं.  ते सगळं आवरून बंद करायचं म्हणजे 20-30 मिनिट सहज लागायची. तसं ते बंद करता करता साडेतीन वाजले आणि आम्ही मुंबई सेंट्रल स्टेशन कडे निघालो. तेव्हा आम्ही गोरेगावला राहायला होतो. अंतर साधारण 20 किमी. स्टेशनवर येऊन बघतो तर गाड्या ठप्प. आता?

आता काय, चालत जाऊ. दक्षिण मुंबई सखल भाग आहे, दादरच्या पुढे पाणी नसेल, असं काका म्हणाले आणि आम्ही बाकी लोकांसारखं ट्रॅक वरून दांडी यात्रेला निघालो. ट्रॅकवर चालणं कठीण होतं, त्यात माझ्या पाठीवर कॉलेजची बॅग (एव्हाना भिजलेली).  साधारण लोअर परेल पर्यंत आल्यावर आम्ही ट्रॅक वरून बाहेर आलो आणि तुलसी पाईप रोड धरला. त्या रस्त्यावर 2-3 फूट पाणी साचलेलं. तसंच चालत चालत दादर रानडे रोड, मग माटुंगा-माहीम-बांद्रा.

काकांचा अंदाज असा, की निदान बांदऱ्यापासून पुढे तरी ट्रेन स्लो का असेना पण चालू असतील. आशेला अंत नसतो म्हणतात ना....  पण बांद्रा स्टेशनला चित्र वेगळंच होतं. तिथे सुद्धा लोक ट्रेनची वाट बघत थांबलेले होते आणि पुढेमागे एखादी ट्रेन ट्रॅकवर उभी. पुढे जायला मोटरमनला पाण्याखाली गेलेला ट्रॅक दिसेना. संध्याकाळ होत आलेली . दोघेही दमलो होतो. काका जरा जास्तच (तेव्हा त्यांचं वय साधारण पन्नाशीच्या थोडंसं आत)

आता वेस्टर्न एक्स्प्रेस हायवे गाठला. कला नगर , शासकीय वसाहत वगैरे म्हणजे एका मोठ्या रुंद नदीच्या पात्रासारखं दिसत होतं. रस्त्याच्या मध्यभागी डिव्हायडर जवळ पाणी साधारण कमरे इतकं आणि रस्त्याच्या कडेच्या दिशेने पाण्याची पातळी वाढत होती. इतकी की वाहनं वगैरे पूर्ण बुडाली होती. सगळीकडे सुरक्षेसाठी वीज बंद केली होती. मिलन सबवे नेहमी सारखा पाण्याखाली दिसतही नव्हता. लोक एका ओळीने मानवी साखळी करून रस्त्याच्या मधून चालत होते. मध्ये फ्लायओव्हर ब्रिज लागत होते. वर गाड्या दाटीवाटीनं उभ्या होत्या. लोक गाड्यांचे दरवाजे उघडून पाऊस थांबायची वाट बघत होते. आम्हालाही वाटलं की अजून किती चालणार? याच पुलावर थांबू. पुढे आणि काय परिस्थिती आहे ठाऊक नव्हती. पण तो विचार झटकून तरी आम्ही निघालो.  ब्रिज उतरताना हळूहळू पाण्याची पातळी वाढायची. आम्ही मध्ये थोडा दम घेऊन परत चालायला लागायचो. रस्त्यात खायला बिस्किटं वगैरे वाटणारे तरुण होते पण ते होते इतकंच आठवतंय आता. त्यांच्या कडून घेऊन खाल्लंही असेल कदाचित.

असं चालत चालत मध्यरात्र झाली होती. आमच्या सोबत चालणारे कोण कोण कितीतरी लांबचे प्रवासी होते. विरार, भाईंदर, बोरिवली वगैरे वगैरे . कधी पोहोचले असतील त्यांच्या घरी कोण जाणे. आम्हाला घरी पोहोचायला रात्रीचे २ वाजले. पाय तुटून पडले होते. रात्री अडीच वाजता मेणबत्तीच्या प्रकाशात जेवलेलं मला आठवतं. काळासोबत आठवणी पुसट होत जातील, पण प्रसंग लक्षात राहतील. आणि हा तर चांगलाच लक्षात राहील.
-डॉ विनायक कांबळे


(छायाचित्र आंतरजालावरून साभार)